Zmarł właściciel firmy. Co teraz — krok po kroku, zanim miną terminy
Śmierć przedsiębiorcy uruchamia zegar, o którym rodzina zwykle nie wie: 30 dni, po których wygasają umowy o pracę, jeśli przedsiębiorca nie zgłosił za życia zarządcy sukcesyjnego do CEIDG i nikt nie podpisał z pracownikami porozumienia o kontynuowaniu pracy (art. 63² § 3 pkt 2 i § 5 k.p.), 2 miesiące na powołanie zarządcy sukcesyjnego (art. 12 ust. 10 ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw), 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku na decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1015 § 1 k.c.). Ten serwis porządkuje to w kolejności, w jakiej trzeba działać — z darmowymi narzędziami i możliwością przekazania sprawy radcy prawnemu.
Trzy narzędzia — bezpłatnie
Pierwsze 72 godziny
Lista rzeczy do zrobienia od razu po śmierci właściciela firmy: dokumenty, CEIDG, konto, pracownicy, kontrahenci, czego nie robić.
Pobierz listę →Kalkulator terminów spadkowych
Wpisujesz datę śmierci i kilka odpowiedzi, dostajesz wszystkie terminy z datami — z eksportem do kalendarza.
Policz terminy →Odrzucenie spadku
Generator wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku, z instrukcją, opłatą i listą załączników.
Przygotuj wniosek →Co się dzieje z firmą po śmierci właściciela
Jednoosobowa działalność gospodarcza jest związana z osobą przedsiębiorcy: z chwilą śmierci znika przedsiębiorca, ale nie znika przedsiębiorstwo — majątek firmy, w tym prawa z umów i należności, staje się „przedsiębiorstwem w spadku” (art. 2 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym), a długi firmy wchodzą do spadku (art. 922 § 1 k.c.). Czy będzie ono działać dalej, czy zamieni się w stos wygasłych umów i zablokowanych rachunków, zależy od decyzji podjętych w pierwszych tygodniach.
Najważniejsza z nich to zarząd sukcesyjny: osoba powołana aktem notarialnym (najpóźniej w ciągu 2 miesięcy od śmierci – art. 12 ust. 7 i 10 ustawy o zarządzie sukcesyjnym) prowadzi firmę w imieniu własnym, ale na rachunek jej nowych właścicieli: spadkobierców, małżonka mającego udział w firmie albo zapisobiercy windykacyjnego (art. 3 i art. 21 ust. 1 tej ustawy). Zarząd trwa do działu spadku obejmującego firmę, a gdy całą firmę dziedziczy jedna osoba, do stwierdzenia nabycia spadku. Najdłużej trwa 2 lata od śmierci, chyba że sąd z ważnych przyczyn przedłuży go, maksymalnie do 5 lat (art. 59 ust. 1 pkt 2, 6 i 7, art. 60 ust. 1). Zarządca dysponuje firmowym rachunkiem bankowym (art. 59c ust. 2 Prawa bankowego), a firma działa dalej i wystawia faktury pod NIP-em zmarłego (art. 12 ust. 1b ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, art. 15 ust. 1a i 1b ustawy o VAT). Umowy o pracę nie trwają jednak same: wygasają po 30 dniach od śmierci, chyba że wcześniej zarządca albo osoba uprawniona z art. 14 ustawy (np. spadkobierca, małżonek) zawrze z pracownikiem pisemne porozumienie o dalszej pracy (art. 63² § 5 i § 11 k.p.). Koncesje, zezwolenia i licencje wygasają po 3 miesiącach od ustanowienia zarządu, jeśli zarządca nie złoży w tym czasie wniosku o potwierdzenie możliwości ich wykonywania (art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 1). Jeżeli przedsiębiorca nie zgłosił za życia zarządcy sukcesyjnego do CEIDG, umowy o pracę wygasają z upływem 30 dni od śmierci, chyba że wcześniej zarządca albo uprawniony spadkobierca lub małżonek podpisze z pracownikiem pisemne porozumienie o kontynuowaniu pracy (art. 63² § 5 k.p.). Do czasu powołania zarządcy, najdłużej przez 2 miesiące od śmierci, spadkobierca lub małżonek może sam dokonywać czynności koniecznych do zachowania majątku i ciągłości firmy (art. 13 ust. 1–2 i art. 14 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym); poza tym do czynności zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda spadkobierców mających większość udziałów, a do czynności przekraczających zwykły zarząd — zgoda wszystkich (art. 1035 w zw. z art. 199, 201 i 204 k.c.). Szczegółowy poradnik o zarządzie sukcesyjnym →
Trzy pytania, które należy sobie zadać w pierwszym miesiącu
- Czy w przedsiębiorstwie długi są większe niż majątek? Spadek przyjmuje się dziś domyślnie z dobrodziejstwem inwentarza — odpowiadasz do wartości stanu czynnego spadku ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1015 § 2 i art. 1031 § 2 k.c.) — ale odrzucenie bywa rozsądniejsze, a na decyzję jest 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Jak sprawdzić długi i co wybrać →
- Kto ma prowadzić firmę — i czy w ogóle ją prowadzić? Zarządca sukcesyjny to rozwiązanie na czas przejściowy (art. 59 ust. 1 i art. 60 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym); potem: podział, sprzedaż albo likwidacja. Co się dzieje z JDG, spółką cywilną i z o.o. →
- Czy jest testament? Sprawdź u notariusza w Notarialnym Rejestrze Testamentów i w dokumentach zmarłego; testament trzeba złożyć w sądzie spadku, chyba że złożono go u notariusza (art. 646 § 1 k.p.c.).
Poradniki
Zarząd sukcesyjny
Kto i kiedy może powołać zarządcę, co zarządca może, co z pracownikami, kontem i NIP-em, ile to kosztuje, kiedy zarząd wygasa.
Czytaj →Spadek z długami
Jak sprawdzić długi zmarłego (także firmowe), co daje dobrodziejstwo inwentarza, kiedy odrzucić spadek i co z dziećmi po odrzuceniu.
Czytaj →Firma w spadku
JDG, spółka cywilna, jawna i z o.o. — co wygasa, co trwa, trzy drogi po okresie przejściowym i sukcesja zaplanowana za życia.
Czytaj →Kto dziedziczy długi po zmarłym
Kolejność dziedziczenia, kaskada odrzuceń i od kiedy biegnie termin dla rodzeństwa, bratanków i kuzynów.
Czytaj →Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego
Kiedy rodzic odrzuca spadek za dziecko bez sądu, kiedy potrzebne jest zezwolenie, termin dziecka, dokumenty i koszty.
Czytaj →Notariusz czy sąd
Akt poświadczenia dziedziczenia czy postanowienie sądu: kiedy notariusz może, ile to kosztuje i co znaczy „z dobrodziejstwem inwentarza”.
Czytaj →Pracownicy, ZUS, VAT i NIP po śmierci właściciela
Umowy o pracę i 30 dni, ZUS, NIP, VAT, PIT, koncesje — co wygasa, co trwa i kto płaci.
Czytaj →Sukcesja firmy za życia
Zarządca w CEIDG, testament z zapisem windykacyjnym, umowa spółki, dyspozycja bankowa i majątek — pięć dokumentów.
Czytaj →Spis inwentarza przez komornika
Kto może żądać spisu inwentarza, gdzie złożyć wniosek, jak komornik sporządza spis, ile to kosztuje i jakie skutki ma spis dla spadkobierców.
Czytaj →Sprzedaż udziału w spadku
Zbycie udziału w spadku z przedsiębiorstwem: akt notarialny, kiedy potrzebna jest zgoda współspadkobierców, długi spadkowe i różnice w stosunku do działu.
Czytaj →Zrzeczenie się dziedziczenia i zachowku
Zrzeczenie się dziedziczenia albo samego zachowku w umowie z przyszłym spadkodawcą: forma, skutki dla dzieci, uchylenie i sukcesja przedsiębiorstwa.
Czytaj →Wykonawca testamentu przedsiębiorcy
Kto może być wykonawcą testamentu, jakie ma obowiązki i wynagrodzenie, kiedy sąd może go zwolnić i co zmienia zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwa.
Czytaj →Sprawy spadkowe z przedsiębiorstwem, czyli potocznie z „firmą” w tle, rzadko są proste: zarząd sukcesyjny, długi, wspólnicy, pracownicy, podatki, dział spadku. Opisz sytuację — konkretną wycenę poznasz przed jakąkolwiek decyzją. Sprawy prowadzimy przed sądami w całej Polsce.
Pytania i odpowiedzi
Zmarł ojciec, miał firmę. Od czego zacząć?
Od aktu zgonu i sprawdzenia wpisu w CEIDG (czy powołał zarządcę sukcesyjnego). Jeśli nie — w ciągu 2 miesięcy od śmierci możecie powołać zarządcę u notariusza (art. 12 ust. 7 i 10 ustawy o zarządzie sukcesyjnym). Równolegle: pracownicy (30 dni na pisemne porozumienia o kontynuowaniu pracy — art. 63² § 5 k.p.), bank, kontrahenci. Pełna lista w checkliście 72 godzin.
Czy muszę przyjąć spadek, żeby prowadzić firmę?
Zarządcę sukcesyjnego może powołać m.in. spadkobierca ustawowy, który przyjął spadek, albo małżonek mający udział w przedsiębiorstwie (art. 12 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym). Sama decyzja o przyjęciu albo odrzuceniu spadku ma własny, 6-miesięczny termin, liczony od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.) — kalkulator pokaże obie daty.
Firma ma kredyt i leasing. Czy to przechodzi na rodzinę?
Długi wchodzą do spadku (art. 922 § 1 k.c.). Przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza odpowiadasz do wartości stanu czynnego spadku ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.), ale zanim spłacisz cokolwiek, warto sporządzić wykaz inwentarza i policzyć bilans firmy — kto spłaca niektóre długi, wiedząc albo mogąc się dowiedzieć o innych, może za nie odpowiadać ponad wartość stanu czynnego spadku (art. 1032 § 2 k.c.).
Czy mogę zajmować się tym zdalnie?
Powołanie zarządcy po śmierci przedsiębiorcy wymaga aktu notarialnego (art. 12 ust. 7 ustawy o zarządzie sukcesyjnym), czyli wizyty u notariusza (dowolnego w Polsce). Sprawę sądową prowadzi sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego (art. 628 k.p.c.); pełnomocnik jak najbardziej może działać zdalnie.
